Agencja Konsultingu Rolniczego – Skuteczne Strategie i Nowoczesne Rozwiązania

Możemy wyróżnić kilka ogólnych podejść do rolnictwa oraz sposobów zarządzania produkcją, a tym samym jakością. Te definicje można traktować jako punkty odniesienia, ponieważ przyjęcie określonych praktyk nie wyklucza ich stosowania w innych systemach rolniczych. Każde podejście rolnicze ma na celu osiągnięcie jak najwyższych plonów przy jednoczesnym zachowaniu możliwie najwyższej jakości.

Rodzi to ważne pytanie: jak powinniśmy rozumieć jakość w rolnictwie dzisiaj?

Wybrałem niektóre z najszerzej uznawanych definicji systemów zarządzania rolnictwem. Opisy mają na celu podkreślenie pewnych trendów i wyzwań w poszczególnych systemach, a nie dostarczenie pełnego przeglądu. Wszystkie systemy opisane w tym artykule są dobrowolne, co oznacza, że uczestnictwo w konkretnym modelu nie jest narzucane przez regulacje. Jednak, aby uzyskać na przykład certyfikat ekologiczny, certyfikację węglową lub zostać wpisanym na listę producentów zrównoważonych, konieczne jest przestrzeganie ustalonych metodologii. Systemy certyfikacji mają na celu stworzenie wartości dodanej, wykraczającej poza same produkty rolne. Ta wartość dodana może obejmować usługi świadczone na rzecz środowiska. Certyfikacja daje nabywcom pewność, że dana plantacja lub gospodarstwo było zarządzane zgodnie z określonymi standardami w trakcie procesu produkcji i że finalny produkt spełni zdefiniowane oczekiwania jakościowe. Zakłada się, że konsumenci coraz częściej będą wybierać produkty certyfikowane i mogą być nawet skłonni zapłacić za nie więcej, na przykład z powodu ich niższego śladu węglowego lub wodnego. W tym kontekście jakość można rozumieć nie tylko jako jakość samego produktu, ale także jako jakość procesu produkcji. Na przykład pszenica wyprodukowana przy użyciu konwencjonalnych lub zrównoważonych metod uprawy może spełniać najwyższe parametry jakościowe zdefiniowane w polskich standardach (takie jak zawartość białka, zawartość glutenu, liczba opadania, gęstość objętościowa czy wskaźnik sedymentacji Zeleny).

Różnice tkwią w takich czynnikach jak stosowane praktyki agronomiczne, efektywność nakładów produkcyjnych, aspekty środowiskowe, systemy rolnicze i inne elementy. To pokazuje zarówno, jak systemy opisane poniżej się pokrywają, jak i jak można prowadzić rolnictwo skuteczniej, stosując określone metodologie. Definiowanie jakości jako procesu, a nie tylko jako produktu, zwiększa zainteresowanie firm zarządzaniem jakością w rolnictwie. Oprócz wysokiej jakości produktu, firmy coraz częściej oczekują, że rolnictwo zapewni również jakość procesu produkcji. Tendencja ta wynika częściowo z wymogów regulacyjnych, a częściowo z rosnącej konkurencji rynkowej. Globalne firmy dążą do utrzymania najwyższych standardów jakości i dlatego oczekują tego samego poziomu jakości od swoich dostawców we wszystkich obszarach produkcji.

Rolnictwo zrównoważone - szerokie podejście oparte na Celach Zrównoważonego Rozwoju, które umożliwia rozwój ekonomiczny gospodarstw, unikając jednocześnie nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych przez rolników.

Wśród 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju, 9 jest bezpośrednio związanych z rolnictwem:

1. Brak ubóstwa
2. Zero głodu
3. Dobre zdrowie i dobre samopoczucie
6. Czysta woda i warunki sanitarne
8. Przyzwoita praca i wzrost gospodarczy
12. Odpowiednia produkcja i konsumpcja
13. Działania na rzecz klimatu
15. Życie na lądzie
17. Partnerstwo dla celów

Przykładem jest certyfikacja FSA (Ocena Zrównoważonego Gospodarstwa), która pozwala firmom produkującym żywność i napoje ocenić, czy dane gospodarstwo działa zgodnie z normami zrównoważonego rozwoju. Jest to dobrowolny program weryfikacji opracowany przez Platformę Zrównoważonego Rolnictwa (SAI), mający na celu ocenę i wsparcie wdrażania zrównoważonych praktyk w gospodarstwach.

Rolnictwo zintegrowane- podejście skoncentrowane na wykorzystaniu postępu biologicznego i technologicznego w ochronie roślin, uprawach i nawożeniu. Certyfikacja wydawana jest dla konkretnej plantacji w danym roku. Metodologie Zintegrowanej Produkcji (IP) są zatwierdzane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Obecnie opracowano metodologie Zintegrowanej Produkcji zarówno dla upraw ogrodniczych, jak i rolniczych, które są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zgodnie z informacjami opublikowanymi przez Ministerstwo, Zintegrowana Produkcja Roślin (IP) jest nowoczesnym systemem jakości żywności, który łączy postępy technologiczne i biologiczne w uprawie, ochronie roślin i nawożeniu, zwracając szczególną uwagę na ochronę środowiska i zdrowie ludzi. Udział w systemie IP umożliwia uzyskanie żywności pochodzenia roślinnego, która spełnia rygorystyczne normy bezpieczeństwa, w tym zgodność z dopuszczalnymi poziomami środków ochrony roślin, metali ciężkich, azotanów i innych potencjalnie szkodliwych substancji. Potwierdzeniem wysokiej jakości plonów produkowanych w systemie IP jest certyfikat IP oraz zarejestrowana etykieta IP.

Opracowano metodologie zarówno dla upraw ogrodniczych, jak i rolniczych. Wśród wytycznych dla upraw rolniczych dostępne są zalecenia dla:

Burak cukrowy,
Jęczmień jary,
Kukurydza,
Proso,
Pszenica jara i ozima,
Rzepak ozimy,
Soja,
Ziemniaki.

Rolnictwo ekologiczne - system produkcji rolniczej regulowany przez Unię Europejską, obejmujący produkcję roślinną, hodowlę zwierząt i ogrodnictwo. Obejmuje regulowany (choć dobrowolny) system certyfikacji, który gwarantuje ekologiczne metody produkcji.

Logo ekologiczne UE ("Euro-liść") jest zarejestrowanym znakiem jakości dla produktów ekologicznych w ramach Unii Europejskiej.

Rolnictwo ekologiczne koncentruje się na wykorzystaniu nawozów organicznych oraz biologicznych i mechanicznych metod ochrony roślin. Więcej informacji na temat produkcji ekologicznej można znaleźć na stronie internetowej Komisji Europejskiej.

Rolnictwo regeneracyjne- podejście rolnicze, które w dużej mierze koncentruje się na poprawie wydajności degradujących się gleb lub utrzymaniu wysokiej wydajności gleb, które są już w dobrym stanie. Model regeneracyjny łączy elementy rolnictwa zrównoważonego, ekologicznego, zintegrowanego i precyzyjnego. Rolnictwo regeneracyjne podkreśla wykorzystanie odpowiednich praktyk agronomicznych i naturalnych procesów w celu ochrony gleby oraz zwiększenia stabilności plonów na użytkach zarządzanych w tym systemie. Obecnie opracowywane są różne metodologie i programy certyfikacji dla rolnictwa regeneracyjnego.

Jednym z przykładów jest Kod 5C zaproponowany przez Fundację Terra Nostra.

Rolnictwo węglowe- podejście do zarządzania farmą skoncentrowane na minimalizowaniu emisji z produkcji rolniczej i, w dłuższej perspektywie, nawet osiągnięciu ujemnych emisji poprzez sekwestrację węgla w glebie. Rolnictwo węglowe jest najnowszym i najmniej rozpowszechnionym z podejść opisanych w tym artykule. Może wynikać z wdrażania elementów rolnictwa precyzyjnego i regeneracyjnego. W odpowiedzi na globalne ambicje dotyczące neutralności klimatycznej i transformacji sektora rolno-spożywczego opracowywane są metodologie pomiaru sekwestracji węgla i emisji rolniczych. Jednym z najczęściej stosowanych przykładów jest metodologia VM0042 opracowana przez organizację certyfikującą Verra.

Rolnictwo konwencjonalne- podejście "business as usual", koncentrujące się na krótkoterminowych zyskach ekonomicznych bez pełnego uwzględnienia kosztów środowiskowych ani pełnego potencjału zasobów naturalnych w produkcji rolniczej. To podejście opiera się na tradycyjnych metodach uprawy i intensywnym nawożeniu (głównie nawozami mineralnymi) i nie dostosowuje dawek siewu ani nawożenia przy użyciu technologii cyfrowych.

Rolnictwo precyzyjne- polega na wykorzystaniu systemów opartych na komputerach do stosowania praktyk rolniczych w najbardziej zoptymalizowany sposób. Wykorzystanie narzędzi cyfrowych pozwala na bardziej efektywne wykorzystanie zasobów w konkretnym miejscu i czasie.

Rolnictwo precyzyjne koncentruje się na analizie obecnych warunków na polach i dostarczaniu rolnikom zaleceń, takich jak określenie odpowiedniej dawki nawozu, poziomów nawadniania, gęstości uprawy czy potrzeby zastosowania zabiegów ochrony roślin. Rolnictwo precyzyjne może wspierać wdrażanie zasad każdego z wymienionych powyżej systemów zarządzania.

Dalsza lektura:

Rolnictwo zrównoważone - link do Platformy SAI

Rolnictwo zintegrowane - link do Metodyki Integrowanej Produkcji

Rolnictwo ekologiczne - link do opisu na stronie internetowej Komisji Europejskiej

Rolnictwo regeneracyjne - link do Kod 5C

Rolnictwo precyzyjne - link do książki „Rolnictwo Precyzyjne”

Rolnictwo ekologiczne - link do opisu na stronie stronie internetowej Komisji Europejskiej

Systemy jakości opisane w tym artykule często się pokrywają, a ich wspólnym celem jest zwiększenie rentowności rolników. Każdy system oparty jest na różnych wartościach lub technologiach, ale opłacalność ekonomiczna zawsze pozostaje kluczowym celem.

Obecnie pojawiają się nowe metodologie związane z rolnictwem węglowym. Rolnictwo zintegrowane i rolnictwo regeneracyjne kładą silny nacisk na dodatkowość, co oznacza działania wykraczające poza standardowe praktyki produkcyjne.

Oprócz korzyści marketingowych, systemy jakości mogą poprawić warunki glebowe, wspierać bioróżnorodność, zwiększać efektywność zarządzania nakładami i ułatwiać dostęp do finansowania zielonych inwestycji.

Te zmiany sugerują, że w niedalekiej przyszłości pojawią się bardziej precyzyjne modele biznesowe, metodologie i regulacje, które ustrukturyzują podejścia zorientowane na jakość nie tylko dla samych produktów rolnych, ale także dla całego procesu produkcji.

CZY JAKOŚĆ W ROLNICTWIE DOTYCZY TYLKO PRODUKTU?